زبان نقاشی کودکان(1): نقاشی های کودکان چه معنا و مفهومی دارند؟

نقاشی کشیدن یکی از سرگرمی های مورد علاقه اکثر کودکان است. توجه داشته باشید که نقاشی آن ها سرشار از پیام است. کودکان برای بیان احساسات واژگان کمی در اختیار دارند و در عوض احساسات و هیجانات خود را در قالب تصاویر نقاشی نشان می دهند. بررسی و درک زبان نقاشی، اطلاعات ارزنده ای در اختیار والدین، مربیان، روانشناسان و همه کسانی می گذارد که خواهان درک و دریافت راز و رمز جهان کودک هستند. از این رو، در این مقاله با برخی از نشانه ها و اجزای نقاشی کودکان و معنا و مفهوم آن ها آشنا خواهید شد. همچنین به زودی شما والدین و مربیان عزیز می توانید با ارسال نقاشی کودکان و دانش آموزان خود، تحلیل و تفسیر آن ها را از وب سایت شهروند فردا دریافت نمایید.

در بسیاری از مواقع کودکان منظور خود را با ترسیم نقاشی به دیگران نشان می دهند و نقاشی می تواند به عنوان ابزار مناسبی برای شناخت شخصیت کودک و حل مشکلات احتمالی او به کار گرفته شود. همچنین درمانگران می توانند به کمک نقاشی با کودک ارتباط برقرار کنند و به او نزدیک شوند.

با توجه به اجزای نقاشی می توانیم معنا و مفهومی که کودک می خواهد به ما منتقل کند، شناسایی کنیم. در ادامه به برخی از نشانه ها و اجزای نقاشی اشاره می شود:

نیروی خطوط

خطوط می­ توانند به اشکال مختلفی ترسیم شود: ضخیم، نازک، خط نقطه، خط مداوم، عمودی، افقی، زاویه دار، مارپیچ و غیره. ممکن است، براق یا مات و یا شفاف باشد. بنابراین خط به تنهایی توانایی آن را دارد که حالت های روانی مختلف مانند: غم، شادی، بوالهوسی، عصبانیت، اعتقاد به خود و یا نمادهای مختلف را نشان دهد.

برای تحلیل و تعبیر خطوط و یا خط نوشتاری قواعد ساده و معتبری وجود دارد: هنگامی که کودک، احساس راحتی و خوشحالی کند، حرکات او در صفحه، وسیع و پردامنه خواهند بود و در نتیجه خطوطی بازتر و بلندتر ترسیم می شود. نیروی زندگی، با علائم و خطوط بلند که به طرف بالا می­ روند، بیان می­ شود. کودک، پرخاشگری را با قطعه قطعه کردن و متغیر نمودن و به هم پیچیدن خطوط نشان می دهد و خطوط نازک و ملایم نشان دهنده احساسات کودک است. خطوط کمرنگ نشان دهنده حساسیت، ملایمت و ظرافت است و گاهی نیز کمرویی، فقدان اعتماد به نفس و تردید آزمودنی را برجسته می­ سازد. بنابراین، قدرت و شدت خطوط نشانگر نیروهای عاطفی در حین انجام کار است.

فضا یا ناحیه ترسیم

به طور کلی کودکانی که نقاشی آن ها با تناسب بر روی کاغذ رسم شده، کودکانی آرام هستند. به کارگیری فضا نشان دهنده ارتباط و طریقه واکنش کودک و محیط اطراف اوست. کودکان خجالتی و کمرو معمولاً در گوشه کاغذ و یا در قسمت محدودی از فضای کاغذ و یا بر روی کاغذ کوچکی نقاشی می­ کنند، زیرا در مقابل سطح کاغذهای بزرگ خود را گم می­ کنند و این نیز نشانگر عدم اعتماد و اطمینان به خود است.

ناحیه بالا ناحیه گسترش تخیلات و ناحیه افراد آرمان نگر و رؤیا پرداز است. از نظر متخصصان، ناحیه بالا نشان دهنده تصورات آرامش دهنده و احساسات آرامش و آزادی و ناحیه پایین نشان دهنده فشار و سنگینی است. ناحیه پایین صفحه ناحیه غرایز بنیادی صیانت ذات و ناحیه منتخب خسته­ ها، روان آزردگان و افسرده ها است. کودکی که زیاد به طرف چپ کاغذ متمایل می ­شود (البته اگر کودک چپ دست نباشد) نشانگر دلبستگی به مادر، غم و اندوه و گوشه گیر بودن و بی اعتمادی نسبت به خود است. و بالاخره کودکانی که نقاشی ­هایشان کاملاً در مرکز کاغذ قرار می­ گیرند، به طور کلی زیاد بر خود و احساساتشان توجه و تمرکز فکری دارند. ناحیه چپ، ناحیه گذشته است و ناحیه آزمودنی­ هایی است که به سوی کودکی خویشتن بازگشته ­اند. آن هایی که نقاشی خود را به نیمه چپ کاغذ محدود می ­کنند نه تنها دچار واپس روی هستند، بلکه راه آینده را (که به وسیله ناحیه راست مجسم می ­شود) در برابر خود مسدود می­ بینند و به همین دلیل است که اجباراً به گذشته بازگشته­ اند. ناحیه راست، ناحیه آینده است و نشان دهنده دلبستگی به پدر است. البته باید در تفسیر سمبولیسم فضایی محتاط بود، چرا که فقط زمانی می ­تواند واجد معنا باشد که بر اساس نتایج دیگر مورد تأیید قرار گیرد.

نواحی سفید یعنی بخش هایی که در آن ها نقاشی کشیده نشده است فقط نواحی سفیدی نیستند که چیزی در مورد آن ها نتوان گفت. بلکه نواحی ممنوع ه­ای هستند که باید به تفسیر آن ها همت گماشت. به عنوان مثال آزمودنی­ های افسرده که فقط در پایین صفحه نقاشی می­ کنند، کودکانی هستند که هر نوع جهش به سوی بالا و هر نوع تخیل برای آن ها به علت سانسور بیرونی یا درونی، ممنوع است.

جهت نقاشی

جهت ترسیم تصویر هم اغلب مورد توجه روانشناسان بوده است و می تواند شاخص مهمی برای پیش بینی برخی از ویژگی ها باشد. به طور کلی، ترسیم از چپ به راست نشان دهنده یک حرکت طبیعی پیش رونده است، در حالی که ترسیم از راست به چپ به منزله یک حرکت واپس رونده تلقی می­ شود. در صورت اخیر باید نخست اطمینان حاصل کرد که کودک چپ برتر نیست. اگر آزمودنی راست برتر باشد، حرکت از راست به چپ نشان دهنده تمایل شخصیت به واپس روی شدید است که می­ تواند نتایج مرضی داشته باشد.

البته این نکته هم حائز اهمیت است که در تفسیر نقاشی کودک باید محتاط بود، چرا که همیشه استثنا هایی وجود دارد و نباید ویژگی های ثابت را بدون در نظر گرفتن پیشینه و شرح حال کودک به او نسبت داد.

منابع:

برگرفته از کتاب ارزشیابی شخصیت کودکان بر اساس آزمون های ترسیمی

بر گرفته از کتاب نقاشی کودک: کاربرد تست ترسیم خانواده در کلینیک

ارسال دیدگاه های شما :
تصویر جدید

لیست نظرات

نظری ثبت نشده است.